Leestijd 5 minuten.

Vaak krijgen wij bij deJuristen vragen binnen van personen die hebben meegewerkt (of dit nu acteur, cameraman of regisseur is) aan een filmproject. In de meeste gevallen gaat het om de vraag of er opgetreden kan worden tegen een opdrachtgever die een aangepaste versie van een filmproject online wil plaatsen, in plaats van de afgeleverde eindversie. Het gaat hierbij om versies waar de makers zelf niet zo blij mee zijn. In deze versies blijft er weinig over van hun bijdrages en/of de kwaliteit van de nieuwe versie is veel minder dan het origineel. Tenslotte staat hun naam ook nog eens vermeld bij de versie waar ze het totaal niet mee eens zijn. Een goede reden om dit eens verder toe te lichten. Valt hier iets tegen te doen?


Persoonlijkheidsrechten
Makers in de creatieve sector worden afgerekend op het werk dat ze maken. Ze bouwen aan de hand van het afgeleverde werk hun reputatie op. Het auteursrecht kent zogenaamde persoonlijkheidsrechten om deze reputatie te beschermen. Deze rechten houden in dat de maker van het werk bezwaar kan maken als zijn werk bijvoorbeeld onder een andere naam dan zijn eigen wordt uitgegeven. Ook kan de maker ingrijpen wanneer zijn werk door anderen wordt verminkt of aangetast. Denk hierbij aan het overschilderen van een schilderij van iemand anders of het afbreken van een arm van een standbeeld. Daarnaast kan er beroep worden gedaan op het recht van naamsvermelding. De maker kan zich ook verzetten tegen eventuele aantastingen van zijn werk door de exploitant ervan. Bovendien kan de maker zich ook verzetten tegen andere wijzigingen die in het werk worden aangebracht, maar alleen als het verzet niet in strijd is met de redelijkheid.

Persoonlijkheidsrechten zijn niet aan iemand anders over te dragen. Ook wanneer het auteursrecht wordt overgedragen, blijven de persoonlijkheidsrechten bij de originele maker. Een maker kan wel afstand doen van een deel van deze rechten. Je kan afspreken dat je als maker je niet verzet tegen bepaalde wijzigingen in het werk of het weglaten van de naamsvermelding. Een maker mag wel altijd optreden tegen verminking of aantasting van een werk. Hier kan hij geen afstand van doen.

Sinds 1985 kent de Auteurswet echter een uitzondering voor de personen die aan een filmproject hebben meegewerkt. De wet gaat ervan uit dat zij afstand hebben gedaan van hun (persoonlijkheids)rechten en dat er wijzigingen mogen worden gedaan in hun bijdragen. Omdat een filmwerk vaak wordt gemaakt door een veelvoud aan mensen, kan nou eenmaal geen rekening worden gehouden met al deze persoonlijkheidsrechten. Ook voor auteursrechten gelden bij filmwerken aparte regels.


Gemeenschappelijk makers van een film
Een reeks van beelden (bijv. een commercial, videoclip of speelfilm) is al aan te merken als een filmwerk. Of die beelden vastgelegd zijn of live wordt uitgezonden is niet van belang, evenmin de aanwezigheid van geluid. Er zal bij bewegende beelden dus al snel sprake zijn van een filmwerk.

Dat een film niet door één persoon wordt gemaakt, maar bestaat uit bijdragen van diverse creatieve personen, regisseur, scriptschrijvers, cameramensen, decorbouwers, belichters, geluidsmensen en componisten is voor niemand vreemd. De Auteurswet stelt dat al deze personen als makers van een film kunnen worden aangemerkt. Het moet hierbij wel gaan om personen die hun werkzaamheden in dienstverband hebben verricht of personen waarvan hun bijdragen openbaar zijn gemaakt. Een voorbeeld hiervan is als een persoon door een filmproductiebedrijf publiekelijk is aangewezen voor zijn rol als scriptschrijver bij het maken van een film. Doordat een film uit verschillende bijdragen bestaat is er sprake van gemeenschappelijk auteursrecht. Het gemeenschappelijke auteursrecht van die gezamenlijke makers kan zorgen voor spanningen indien er onderling meningsverschillen zijn. Met als gevolg dat er beheerproblemen bij de exploitatie van een film ontstaan. Om deze problemen te voorkomen heeft de Auteurswet rekening gehouden met de belangen van deze gezamenlijke makers, maar met name ook de belangen van de producent.


De producent
De producent wordt in de Auteurswet gezien als de persoon die verantwoordelijk is voor de totstandbrenging van het filmwerk, met het oog op de exploitatie daarvan. De producent heeft het recht om een onvoltooide bijdrage van een maker te gebruiken om de film te voltooien. Daarnaast heeft de producent het recht om te beslissen wanneer een film voltooid is. Een film geldt als voltooid vanaf het moment dat de producent de exploitatierechten heeft. Echter, kan er bij overeenkomst van deze rechten worden afgeweken.

Het belangrijkste recht van een producent is de overdrachtsassumptie. Dit houdt in dat de makers van een film automatisch hun auteursrechten overdragen aan de producent vanaf het moment van exploitatie. Hiervan wordt alleen afgeweken indien makers en de producent schriftelijk anders zijn overeengekomen.

Exploitatie betreft het openbaar maken van de film, het vastleggen van de film, het aanbrengen van ondertitels, en het nasynchroniseren van teksten. Anders gezegd komt het er op neer dat de rechten van het filmproject in beginsel slechts bij één persoon liggen: de producent. Een uitzondering geldt voor makers van de filmmuziek en de bij die filmmuziek horende teksten. De producent is aan deze makers een billijke vergoeding verschuldigd voor iedere vorm van exploitatie.


Hoe nu verder?
Heb je als maker van een filmwerk dan helemaal geen rechten? Jawel, de Auteurswet kent aan iedere maker van een filmwerk het recht op naamsvermelding toe. Maar daarmee alleen kan geen bezwaar worden gemaakt tegen een nieuwe of gewijzigde versie van een filmwerk. Een voorbeeld hiervan is een regisseur die zonder schriftelijke afspraken over zijn bijdrage, in opdracht van producent een korte speelfilm heeft gemaakt. De regisseur heeft geen rechten om bezwaar te maken tegen die speelfilm. Omdat in beginsel de producent alle exploitatierechten heeft. Indien er vooraf geen schriftelijk afspraken zijn gemaakt over hoe er met de inbreng van de regisseur wordt omgegaan, liggen de rechten automatisch bij de producent.


Wel of geen overeenkomst
Indien de producent tegen de publicatie van de aangepaste versie is, heeft hij als enige de mogelijkheid om hier tegen op te treden. Om te kunnen optreden is het belangrijk om uit te zoeken wat de producent schriftelijk heeft afgesproken met de opdrachtgever over de exploitatierechten van de film. Op basis van wat is afgesproken, kan de producent wel of niet optreden tegen de opdrachtgever. Als er sprake is van een overeenkomst tussen de producent en de opdrachtgever over de overdracht van de exploitatierechten, kan er weinig meer gedaan worden. De opdrachtgever heeft met de exploitatierechten in zijn bezit het recht om een eigen versie te maken en te publiceren. Als er geen overeenkomst is tussen de producent en de opdrachtgever over de overdracht van de exploitatierechten, kan de producent de publicatie van een nieuwe versie van de film tegenhouden. Alle exploitatierechten liggen namelijk nog bij de producent. De producent bepaald wat er gaat gebeuren met de film en in welke staat de film wordt uitgebracht, niet de opdrachtgever. Als de opdrachtgever alsnog een eigen versie wil uitbrengen zonder toestemming van de producent, dan heeft de producent de mogelijkheid om verdere juridische stappen te nemen om de publicatie van de onofficiële versie tegen te houden.

Het is dus belangrijk voor jou als maker van een film om vooraf altijd schriftelijke afspraken te maken met de producent over hoe er met jouw bijdrage moet worden omgegaan. Zo voorkom je dat er achteraf met jouw bijdrage wordt geknoeid. Heb je schriftelijk niets vastgelegd, dan zijn er weinig rechten waarop jij je als maker achteraf kunt beroepen. Je kun er namelijk niet vanuit gaan dat een producent het in beginsel het voor jou gaat opnemen. Wellicht ziet de producent de door jou verguisde versie wel zitten?

Je weet het nooit zeker. Behalve als het op papier staat. Dus regel alles (schriftelijk!) van tevoren. There’s no business like show business..

Indien je er niet uitkomt, neem dan gerust contact met ons op. Wij helpen je graag verder!

Deze bijdrage werd geschreven door student-stagiair Olaf van Egeraat.