Rechtenvrije foto’s bestaan niet (althans, bijna niet)

rechtenvrije

4 oktober 2017, leestijd 8 minuten.

Een afbeelding gebruiken op je website die je hebt gevonden op Google of Instagram, of bijvoorbeeld een afbeelding van een ander verwerken in een YouTube-filmpje. Mag dit zomaar? Het antwoord op deze vragen is nee. De fotograaf is de maker van de foto en bezit hierop automatisch het auteursrecht, ook als deze foto online te zien is. Hij heeft dus het recht om te bepalen waar en door wie zijn foto openbaar gemaakt wordt.

Voordat je dus een foto plaatst op je website heb je toestemming nodig van de fotograaf. Ook zal je hem een redelijke vergoeding moeten betalen en zijn naam moeten vermelden. Doe je dit niet, dan maak je inbreuk op het auteursrecht van de fotograaf als je de afbeeldingen op je website plaatst. Dat je niet afwist van het feit dat er auteursrecht rustte op de betreffende foto maakt daarbij in principe niet uit.

Auteursrecht

Afbeeldingen worden automatisch beschermd door het auteursrecht wanneer zij voldoen aan het ‘originaliteitsvereiste’ van de Auteurswet (let op: een copyright-tekentje is dus niet nodig voor bescherming!). Om te voldoen aan het originaliteitsvereiste moeten er creatieve keuzes zijn gemaakt door de fotograaf bij het maken van de foto. Aan deze eis wordt echter vrij snel voldaan. Ook mag de foto niet ontleend zijn aan een eerder auteursrechtelijk beschermd werk. Hierbij kan je bijvoorbeeld denken aan een foto van een kunstwerk, of een foto die erg lijkt op een eerder genomen foto. De fotograaf heeft het alleenrecht om zijn afbeelding openbaar te maken en te verveelvoudigen. Door middel van een licentie kan de fotograaf ook anderen het recht geven om die afbeelding te gebruiken.

Uit bovenstaande volgt dat niet op iedere foto auteursrecht rust. Een foto kan bijvoorbeeld te banaal of triviaal zijn om beschermd te worden. Maar wanneer is de fotograaf niet creatief genoeg geweest? Dat is lastig om te bepalen en bovendien is de drempel voor het originaliteitsvereiste bij foto’s vrij laag. Daarom is het aan te raden om ervan uit te gaan dat er auteursrecht op een foto rust.

Overigens geldt in bepaalde gevallen een uitzondering op auteursrechtinbreuk. Zo mag de pers bijvoorbeeld andere nieuwsartikelen overnemen. Wel moet ook dan de naam van de maker worden vermeld. Daarnaast rust op (héél) oude foto’s in sommige gevallen geen auteursrecht meer. Het auteursrecht verloopt namelijk 70 jaar na de dood van de maker.

Licentieovereenkomst

De meeste professionele fotografen zullen een standaardtarief hanteren voor het gebruik van hun foto’s. Er kan wel een verschil zitten in de hoogte van dit tarief. Dit hangt bijvoorbeeld af van het medium waarvoor je de foto wilt gebruiken (website, nieuwsbrief, brochure), de duur van het gebruik en de grootte van de foto. Vaak zal je bij de fotograaf zelf een licentie kunnen krijgen, maar het kan ook zijn dat de fotograaf lid is van een overkoepelende organisatie. Een goed voorbeeld hiervan is de ANP-beeldbank waar veel nieuwsfoto’s te vinden zijn van verschillende fotografen. Op www.anpfoto.nl kan je dan een foto uitzoeken in de gewenste grootte en daar direct betalen voor de licentie.

Wanneer je een bepaalde foto wilt gebruiken, maar niet kunt achterhalen wie de fotograaf is, dan kan je bijvoorbeeld terecht bij Fotoanoniem. Dit is een stichting waar je jouw aansprakelijkheid (bij wijze van) kunt afkopen. De tarieven van fotoanoniem kunnen als marktconform worden gezien en worden in de rechtspraak ook vaak toegepast als concrete licentieprijzen van een fotograaf ontbreken.

De sommatiebrief

Zoals gezegd heeft de fotograaf auteursrecht op de foto’s die hij maakt en is hij degene die voor het gebruik van zijn foto een vergoeding kan vragen in de vorm van een licentieovereenkomst. Indien de fotograaf erachter komt dat je zijn afbeelding gebruikt zonder zijn toestemming, kan hij je vragen om de licentie alsnog te kopen, of kan hij een schadevergoeding claimen. Ook is de kans groot dat andere kosten gevorderd zullen worden, zoals administratiekosten, kosten die gemaakt zijn voor het onderzoek en/of incassokosten.

Niet alleen van de fotograaf kan je dan een bericht ontvangen. Er zijn ook veel bedrijven die hier een markt in zien. Zij behartigen de belangen van fotografen, of beheren namens fotografen het gebruik van hun foto’s en gaan over tot het sturen van berichten naar inbreukmakers. Hiermee gaat vaak het verzoek gepaard om een hoger bedrag te betalen dan wanneer men de licentievergoeding wel van tevoren zou hebben betaald. Voorbeelden van deze bedrijven zijn Getty Images en Permission Machine (zij beheren onder andere foto’s van het ANP). Hierbij is wel van belang dat zij moeten kunnen aantonen dat zij de belangen van de betreffende fotograaf behartigen. Bijvoorbeeld door middel van een machtiging, of een verklaring van de betreffende fotograaf.

Uit de rechtspraak volgt dat voor het bepalen van de hoogte van de schadevergoeding allereerst wordt gekeken naar wat de licentie gekost zou hebben indien wel toestemming was verkregen voor het gebruik. Verder kijkt de rechter naar alle relevante omstandigheden van het geval. Omstandigheden die eventueel voor vermindering van dit bedrag kunnen zorgen zijn de volgende. Als bijvoorbeeld sprake is van een onbewuste inbreuk, of wanneer men de afbeelding direct heeft verwijderd nadat men hiervan op de hoogte werd gesteld. Ook het gebruik van een afbeelding met kleine afmetingen, een lage resolutie, of een weinig bekeken afbeelding kunnen zorgen voor een lager bedrag in de schadevergoedingsplicht.

Conclusie

Probeer voordat je een foto gebruikt te achterhalen wie de betreffende foto heeft gemaakt en of je deze foto zonder vergoeding mag gebruiken. Als je de maker niet kunt achterhalen, kan je een licentie voor het gebruik van de foto verkrijgen via Fotoanoniem. Doe je dit niet, dan loop je het risico dat je achteraf een schadevergoedingsclaim krijgt van de fotograaf met een bedrag dat hoger zou kunnen zijn dan de licentie in eerste instantie gekost zou hebben. Er zijn overigens ook verschillende databases waar je foto’s rechtenvrij vandaan kunt halen. Pixabay.com is daar een voorbeeld van.

Heb jij een brief ontvangen van een fotograaf of bedrijf over een vermeende auteursrechtinbreuk, of denk jij bijvoorbeeld dat iemand inbreuk maakt op jouw auteursrecht? Neem dan gerust en vrijblijvend contact op via contact@dejuristen.legal


Deze bijdrage werd geschreven door student-stagiair Yves Witteman